Centrum
Dialogu Kultur
w Węgrowie

Do tej wyprawy przygotowaliśmy się dłużej. bo i trasa wyszła na 50 km z okładem.
Na starcie zebrało się coś około 40 rowerzystów: sportowców, których pasjonuje „kręcenie kilometrów”, takich co lubią przyrodę albo zabytki, no i typy pośrednie, łączące różne pasje. Deszcz poszedł sobie w nocy na wschód, a upał, który go zastąpił, został zneutralizowany przez rześki wietrzyk. Pierwszy przystanek – zamek w Liwie. Najstarszy zabytek w okolicy ( II poł. XIV w.), kolekcja antyków, zwłaszcza broni, wiele imprez kulturalnych. Kawał historii, no i współczesności: przy pomoście na Przygródku rosną dwa nowe, mocno gabarytowe budynki. Niektórym pomysł ten się podoba, mnie – nie: za duże to, obce stylowo, a jeden za blisko zamku. Szkoda, ale chyba już po unikalnym nastroju tego miejsca.
Kolejny zabytek – grodzisko z XI w. (w Grodzisku!) zastanawia swoją wielkością- 5 hektarów otoczonych wysokimi wałami usypanymi drewnianym łopatami. Strach dodaje sił, a ten potężny gród powstał, aby bronić granicy polsko-ruskiej wytyczonej w 1047 r. na Liwcu. Gród przyjmował w swoje wnętrze osłonięte wysokimi wałami ludność chroniącą się tu podczas zbójeckich napadów Jaćwingów, Rusinów i Litwinów. Planowałem atrakcję: przejście przez rzeki w bród w starym, jaćwieskim stylu, niestety po deszczu woda w Liwcu wezbrała i trzeba nam było jechać inną drogą leśnym duktem przez piachy do najbliższego asfaltu pod Wyszkowem.
Dzięki uprzejmości księdza Marka Żaka – proboszcza parafii Kopcie, mogliśmy zwiedzić kościół (neobarokowy – rzadkość!) pod nieprzypadkowy wezwaniem Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej. Budowę świątyni ukończono w 1927 r. i ofiarowano Maryi jako wotum wdzięczności za zwycięstwa nad bolszewikami w 1920 r. Przypomina o tym orzeł w koronie umieszczony na szczycie wieży oraz obraz (bardzo dobry z okresu międzywojennego) przedstawiający Matkę Boską jako królową Polski. Siedzącą na tronie Madonnę przedstawioną z Dzieciątkiem, w koronie Kazimierza Wielkiego na głowie i z orłem Jagiełły w tle, otaczają pomniki państwowości polskiej, w tym katedra gnieźnieńska.
Nieprzeciętnych obrazów jest we wnętrzu świątynio więcej, a wszystkie pochodzą ze starego, drewnianego kościoła który nie zachował się do naszch czasów.
Gałki są kwintesencją pojęcia dworu w najlepszym wydaniu. Rezydencję z 1876 r. zaprojektował wybitny architekt Bolesław Paweł Podczaszyński. Cenny ten zabytek podnieśli z ruiny Waldemar i Małgorzata Gujscy, obecnie jest on enklawą ocalałą z hekatomby urządzonej dworom oraz ich mieszkańców po II wojnie przez komunistów. Gospodarz to prawdziwy Sarmata, gawędziarz, kolekcjoner pięknych antyków, o których opowiada z miłością i znawstwem. W tych pasjach wspiera go małżonka. Dwór otacza park-ogród z jednym z nielicznych- niestety- pomników Cudu nad Wisłą w 1920 r. Państwo Gujscy prowadzenie dworu i udostępnianie go zwiedzającym traktują jako misję zachowania wartości prezentowanych od wieków kulturę przez ziemiańską: patriotyzmu, gospodarności, szacunku dla wiedzy i sztuki. Dzięki nim Gałki są wyspą kultury polskiej w starym stylu i staropolskiej gościnności.
Po Gałkach rezydencji ziemiańskich ciąg dalszy ciąg dalszy – Nowa Sucha, a w niej dwór filozofa i polityka Augusta Cieszkowskiego herbu Dołęga. Tutaj również otrzymaliśmy dużą dawkę kultury na wysokim poziomie, reprezentowanej przez kolekcję antyków składającą się na wyposażenie drewnianego dworu z 1746 r. Są to prywatne zbiory prof. Marka Kwiatkowskiego, twórcy muzeum architektury drewnianej w Suchej, które to skarby zaprezentowała nam Pani kustosz muzeum Jolanta Karczewska.
Ognisko przy parku dworskim to coś specjalnego, a pieczona kiełbasa i ciasto Elwiry przywróciły nam nadwątlone długą drogą siły- w samą porę, bo przed powrotem do domu. I znowu Kopcie: stary cmentarz i malownicza biała brama-dzwonnica jak z westernów Sergia Leone; brama pałacu w Proszewie (tradycyjnie zamknięta); most na Kostrzyniu; Wyszków z kościołem fundacji Ossolińskich z 1783 r., Sowia Góra, Jarnice i zamknięcie pętli w Węgrowie po 50 kilometrach jazdy. Czy warto było? – nie mnie sądzić.
Roman Postek
PS
Dziękuję bardzo Wszystkim Uczestnikom Rajdu za Waszą cenną obecność i życzliwą atmosferę, a Mazowieckiem Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków za sfinansowanie części naszych wydatków ze środków MWKZ w ramach projektu „Życie wśród zabytków”.
RP